Kiedy bakteriom jelitowym brakuje błonnika, zaczynają trawić białka z warstwy śluzu, która oddziela je od komórek ściany jelita — i wytwarzają przy tym związki wiązane z gorszym przebiegiem chorób nerek i nowotworów. Błonnik z roślin hamuje ten proces. To wniosek z dwóch badań zespołu Jenny AbuSalim i Joshuy Rabinowitza z oddziału Ludwig Institute for Cancer Research w Princeton, opublikowanych w Proceedings of the National Academy of Sciences oraz w czerwcu w Nature Metabolism.
Co pokazało badanie
Naukowcy przyjrzeli się metabolitom fenolowym — związkom, które bakterie jelitowe wytwarzają, rozkładając dwa aminokwasy: tyrozynę i fenyloalaninę. Podział jest wyraźny. Fenylopropionian i kwas hipurowy, pochodzące z fenyloalaniny, wiążą się z prawidłową masą ciała i lepszym stanem jelit. Siarczan p-krezolu i siarczan fenolu, pochodzące z tyrozyny, łączono z gorszymi wynikami leczenia u pacjentów onkologicznych i ze szkodliwym działaniem na cały organizm u osób z chorobą nerek.
Żeby sprawdzić, skąd bakterie biorą surowiec, zespół oznaczył białka stabilnymi (nieradioaktywnymi) izotopami i śledził ich drogę przez układ pokarmowy myszy. Te potencjalnie szkodliwe fenole powstawały z białek samego organizmu — w tym z białek warstwy śluzu pokrywającej jelito. Korzystne fenole pochodziły niemal wyłącznie z białek dostarczonych z jedzeniem, tych, których nie trawimy do końca i które docierają aż do bakterii. Badacze nazwali je Prif, czyli „białka udające błonnik”.
Błonnik tłumił rozkładanie śluzu przez bakterie, a trudno trawione białko roślinne dawało im alternatywny pokarm. „Zarówno błonnik, jak i niestrawne białka roślinne przesuwają równowagę metabolitów fenolowych ze szkodliwych, powstających z tyrozyny, w stronę korzystnych, pochodzących z fenyloalaniny” — mówi AbuSalim. Druga praca podważyła przy tym założenie, że wszystkie te związki robią za nas bakterie: komórki ssaków same wytwarzały wiele fenoli i indoli, a u myszy i pacjentów po antybiotykach ich poziom w dużej mierze się utrzymywał. Spadał tylko w przypadku związków produkowanych wyłącznie przez mikroby.
Większość dowodów pochodzi z badań na zwierzętach i w laboratorium, więc wpływ tego mechanizmu na zdrowie ludzi w dłuższej perspektywie wymaga kolejnych prac.
Jak to wykorzystać
- Jedz więcej roślin — błonnik jest pokarmem dla bakterii jelitowych i to on powstrzymuje je od sięgania po śluz chroniący jelito.
- Białko bierz też z roślin — korzystne metabolity powstawały niemal w całości z roślinnego białka, które przechodzi przez jelito niestrawione. Autorzy badania nie podali, ile go jeść ani z jakich konkretnych produktów, bo eksperymenty prowadzono na zwierzętach.
- Kolorowe warzywa i owoce — barwniki, którym zawdzięczają kolor, to fitozwiązki, które również mają udział w efekcie zdrowotnym diety roślinnej.
- Nie licz na same probiotyki — jeśli Twój organizm sam produkuje część tych substancji, przestawianie wyłącznie mikrobiomu nie musi wystarczyć do zmiany ich poziomu.
Rabinowitz przewiduje: „Na opakowaniach żywności Prif może z czasem pojawić się tuż pod błonnikiem”. Szczegóły pierwszej pracy: AbuSalim i in., PNAS 2026.
Skonsultuj się z lekarzem przed rozpoczęciem zmian w diecie, zwłaszcza jeśli masz chorobę nerek, jelit lub chorujesz onkologicznie.
